19 mei 2021

Het urgente verhaal van de Expeditie van betekenis



Door: Pauline van der Kolk – Projectleider Expeditie van Betekenis

Op 1 oktober 2020 begon Noorderlink met een Expeditie: een zoektocht naar betekenis en zingeving in een roerig tijdsgewricht. Wat betekent betekenis? Hoe kan je van betekenis zijn? Voor jezelf? Voor anderen? En voor de planeet?

De vorm: online lezingen, masterclasses en talkshows. Het doel: kijkers laten reflecteren over hun eigen betekenis en activeren om in beweging te komen. Om bij te dragen aan een positieve verandering, aan een socialere en duurzamere samenleving.

Maatschappelijke uitdagingen
We vroegen verschillende ‘gidsen’ om een etappe met ons op te trekken. Veel van deze gidsen deelden hun zorgen met ons over grote maatschappelijke uitdagingen zoals klimaatverandering, het verlies aan biodiversiteit, (economische) ongelijkheid en een gestresste samenleving waarin steeds meer mensen existentiële leegheid ervaren en burn out raken.



Opname van de uitzending met de Vlaamse schrijver en psychiater Dirk de Wachter.


Groei, winst, prestatie en succes
Onze gidsen spraken over de oorzaken van deze problemen: onze huidige economie is gericht op groei en winst. De maatschappij op prestatie en succes. Daarmee putten we zowel de aarde uit als onszelf. En ontstaat er een tweedeling in de samenleving: veel mensen vallen buiten de boot. Omdat ze het tempo van de doordenderende ratrace in de huidige samenleving niet kunnen bijbenen. Omdat ze niet kunnen of willen voldoen aan de norm van succes die via social media wordt uitgeserveerd. Omdat ze zich anders voelen doordat ze geen werk hebben, gevlucht zijn, last hebben van eenzaamheid.

Onze gidsen spraken over de urgentie van deze problemen, over de noodzaak van verandering. De groeiende economie en welvaart gaat in Nederland niet ten bate maar ten koste van ons welzijn en welbevinden. Voor comfort, gemak en luxe betalen we een hoge prijs: uitbuiting, onderbetaling, vervuiling, dierenmishandeling en klimaatopwarming, om maar eens wat te noemen.



Kees Klomp over de betekeniseconomie in het Kielzogtheater in Hoogezand.


En wat het klimaat betreft: de tijd tikt door. Wij zijn de eerste generatie die de impact van klimaatverandering voelt. Wij zijn de laatste generatie die er iets aan kan doen. We moeten nu ingrijpen. Dat zijn we verplicht aan volgende generaties. Doen we niets of te weinig, dan zal de planeet het uiteindelijk wel overleven, maar de mensheid vermoedelijk niet…

Hoopvol vergezicht
Het zijn grote thema’s die op ons pad kwamen tijdens onze Expeditie, maar het was geen deprimerende tocht. Want onze gidsen schetsten niet alleen een somber en dystopisch beeld, maar ook een hoopvol vergezicht. Ja, er is hoop!

Die hoop zit besloten in diezelfde mens die verantwoordelijk is voor de uitbuiting van de planeet en zijn soortgenoten. De mens heeft van nature namelijk ook de behoefte om van betekenis te zijn en het lijkt erop dat die belangstelling voor betekenis groeit. We zijn er onderhand wel achter dat het eindeloos streven naar méér niet zaligmakend is. Meer geld, meer likes, meer roem: als puntje bij paaltje komt, is dát niet waar het om draait in het leven.

Een ander gelukkig maken
Onze gidsen vertelden waar onze behoefte aan zingeving en betekenis vandaan komt en hoe we deze kunnen vinden. Niet door het vergaren van bezit, het koortsig najagen van het geluk. ‘De ware zin van het bestaan is: de ellende van de wereld onder ogen zien en tot engagement overgaan’, zei een van onze gidsen. ‘Zingeving is een ander gelukkig maken’, zei een andere gids.



Nynke Laverman en Sytze Pruiksma spelen ‘Your Ancestor’ tijdens de Expeditiespecial ‘Verlangen naar verbinding’.


Dat is ook de conclusie van de Amerikaanse psychologe en schrijver Emily Esfahani Smith. Tijdens de Expeditie was haar boek ‘De kracht van betekenis’ ons kompas. ‘Zin is vooral te vinden bij de ander’, zegt Smith. ‘Alleen door ons te richten op de ander krijgen we het gevoel dat we erbij horen en gaan we ervaren dat we ertoe doen, voor de ander en voor onszelf’.

Vier pijlers van betekenis
Smith concludeert dat het najagen van geluk de mensen ongelukkiger maakt dan tevoren en dat niet geluk maar betekenis het leven de moeite waard maakt. Ze stelt dat zinvol leven vier pijlers kent: ergens bij horen, een doel hebben, verhalen vertellen en transcendentie ervaren. Zin komt voort ‘uit relaties met andere mensen, uit het nastreven van een doel dat iets bijdraagt aan de samenleving, uit het begrijpen van onze ervaringen en onszelf via verhalen, en uit verbinding zoeken met iets wat groter is dan onszelf’.

Het is juist deze menselijke behoefte aan betekenis en zingeving die de transitie kan versnellen die volgens onze gidsen nodig is om de huidige grote problemen op te lossen.

Systeemverandering
Want er is een systeemverandering noodzakelijk, stellen meerdere van onze gidsen. We zullen de focus op groei moeten loslaten. Landen moeten op andere parameters sturen dan geld. Bedrijven zullen zich niet alleen moeten richten op zakelijke waarde, maar ook op persoonlijke en maatschappelijke waarde. En wij mensen zullen moeten beseffen dat we niet de hoeder zijn van de natuur, maar dat we er deel van uitmaken, dat we deel uitmaken van een groter geheel. Dat we verbonden zijn met elkaar.



Arno van der Heyden vanuit NHL Stenden in gesprek met cabaretier Jochem Myer.


Het verschil maken
Natuurlijk kunnen we niet als individu de plastic soep oplossen en we kunnen ook niet als Noorderlink-netwerk de hele wereld duurzamer en eerlijker maken. Toch kunnen we verschil maken. We zijn burgers die bestuurders kiezen, consumenten die kopen, HR-adviseurs die personeelsbeleid vaststellen, directeuren die iedere dag keuzes maken, die ervoor kunnen kiezen om niet alleen financiële winst te maken maar ook winstgevend te zijn voor natuur en maatschappij. Niemand is te klein om impact te maken.

‘Alleen de mens zelf kan voor een ommekeer zorgen’, zei onze eerste gids Jan Terlouw. Pas dan volgt de politiek. Iedereen heeft hierin een taak. We moeten het allemaal samen doen.’

De Expeditie van Noorderlink is bijna ten einde. Maar samen gaan we verder. Veel verder. Met de woorden, de beelden en de muziek van deze gedenkwaardige Expeditie in onze rugzak.

Want het is onze taak om verhalen te vertellen, om oor en oog te hebben voor anderen, om het goede voorbeeld te geven, al is het maar door een klein gebaar. Daarmee creëren we het maatschappelijk draagvlak dat nodig is voor die grote, ongrijpbare systeemverandering. En daarmee zijn we van betekenis. Voor de planeet, de anderen en onszelf.



Evelien Bouma op de Betekenisbank in gesprek met Annelies Kuipers van Samen Sterk Zorg.


Met veel dank aan onze Expeditie-gidsen: Jan Terlouw, Lammert Kamphuis, Reneé Luth, Fokke Obbema, Kees Klomp, Nynke Laverman, Jochem Myer, Joost Marsman, Matthijs Bobeldijk, Max Sluiman, Joyce Moon, Agnes Schilder, Pep Degens, Heidi Jansen, Eline Faber, Dirk de Wachter en Arno van der Heyden, alle andere mensen die hebben bijgedragen aan een of meerdere etappes en aan Ebel Jan en Marissa van Dijk van Blend Creative events.






De finale van de Expeditie van betekenis wordt op 3 juni as. vanaf 15.30 uur rechtstreeks uitgezonden vanuit het ATLAS Theater in Emmen. Een pluriforme montagevoorstelling met film, live muziek en community-theater. Gerealiseerd in samenwerking met Blend Creative Events uit Groningen en theaterschool & productiehuis Loods13 uit Emmen.



Lees ook deze artikelen

Programma